Chọn hóa chất xử lý nước thải phù hợp ngành sản xuất

Mỗi ngành sản xuất tạo ra nước thải với đặc tính khác nhau: dệt nhuộm có độ màu và pH biến động mạnh, thực phẩm có tải lượng hữu cơ (BOD/COD) cao, cơ khí có dầu mỡ và kim loại nặng. Chọn sai nhóm hóa chất xử lý không chỉ làm tăng chi phí vận hành mà còn khiến nước sau xử lý không đạt quy chuẩn xả thải (QCVN 40:2011/BTNMT). Bài viết này so sánh các nhóm hóa chất xử lý nước thải phổ biến và cách chọn đúng theo đặc tính nước đầu vào.

Ba nhóm hóa chất xử lý nước thải công nghiệp phổ biến nhất

Nhóm keo tụ: PAC (Poly Aluminium Chloride)

PAC là hóa chất keo tụ được dùng phổ biến nhất cho nước có độ đục cao. Các hạt lơ lửng nhỏ trong nước liên kết lại thành bông cặn lớn hơn, dễ lắng hoặc lọc. PAC phù hợp cho trạm xử lý nước cấp, nước thải dệt nhuộm và nước thải có hàm lượng chất rắn lơ lửng (SS) cao.

Nhóm trợ lắng: Polymer (Anion/Cation)

Polymer thường được dùng kết hợp sau PAC, đóng vai trò trợ lắng: giúp các bông cặn đã keo tụ liên kết chặt hơn và lắng nhanh hơn, giảm thời gian lưu tại bể lắng. Lựa chọn Polymer Anion hay Cation phụ thuộc vào điện tích của hạt lơ lửng trong nước thải, thường cần thử nghiệm jar-test trước khi áp dụng ở quy mô lớn.

Nhóm khử trùng: Chlorine (Javen) và các hợp chất Clo

Chlorine lỏng (NaOCl) là hóa chất khử trùng phổ biến cho nước cấp và nước thải sau xử lý trước khi xả ra môi trường, tiêu diệt vi sinh vật gây bệnh. Liều lượng cần được kiểm soát chặt vì dư lượng Clo quá cao cũng là một chỉ tiêu bị giới hạn trong quy chuẩn xả thải.

Cách chọn đúng nhóm hóa chất theo đặc tính nước đầu vào

Việc chọn đúng liều lượng và loại hóa chất phụ thuộc vào công suất trạm xử lý (m3/ngày đêm) và đặc tính nước đầu vào của từng nhà máy, gồm độ đục, pH, BOD/COD, hàm lượng kim loại nặng. Không có công thức chung áp dụng cho mọi ngành; quy trình đúng luôn bắt đầu bằng việc phân tích mẫu nước thải thực tế trước khi xác định nhóm hóa chất và liều lượng.

• Ngành dệt nhuộm: PAC + Polymer để xử lý độ màu và độ đục, kết hợp điều chỉnh pH trước keo tụ.
• Ngành thực phẩm: cần xử lý sinh học (BOD/COD cao) trước, hóa chất keo tụ chỉ đóng vai trò xử lý bậc 2-3.
• Ngành cơ khí, xi mạ: cần hóa chất kết tủa kim loại nặng riêng, không chỉ dùng PAC thông thường.
• Nước cấp sinh hoạt tại nhà máy: PAC liều thấp cho làm trong + Chlorine cho khử trùng.

Câu hỏi thường gặp

PAC và Polymer có thể dùng thay thế cho nhau không?

Không. PAC là chất keo tụ chính (tạo bông cặn từ hạt lơ lửng), còn Polymer là chất trợ lắng (giúp bông cặn liên kết chặt và lắng nhanh hơn). Hai loại thường được dùng nối tiếp nhau, không thay thế nhau.

Vì sao cần jar-test trước khi áp dụng hóa chất ở quy mô lớn?

Jar-test là phép thử quy mô nhỏ trong phòng thí nghiệm để xác định loại hóa chất và liều lượng tối ưu cho một mẫu nước thải cụ thể. Vì đặc tính nước thải thay đổi theo lô sản xuất, jar-test giúp tránh lãng phí hóa chất hoặc xử lý không đạt hiệu quả khi áp dụng trực tiếp ở quy mô trạm xử lý.